ZWEDEN : Meer dan 1000 werkgerelateerde doden per jaar……

ONDERZOEK door DU&JOBBET (Jij & Werk) geeft een aanmerkelijk hoger aantal doden door het werk weer dan de 50 Zweden (10 miljoen inwoners) welke, gemiddeld per jaar, door incidenten omkomen tijdens werkzaamheden. Het werkelijke aantal dodelijke slachtoffers is jaarlijks ongeveer 1000…

In februari 2017 zijn er 4 dodelijke slachtoffers te betreuren, een buschauffeur, twee fabrieksarbeiders en een man die onder een auto klem raakte en overleed. Totaal zijn er sinds begin 2017 (dit artikel is gepubliceerd rond 15 maart) minstens elf personen overleden tijdens hun werk. Een lichtpuntje in de duisternis is dat van ongeveer 300 dodelijke slachtoffers per jaar in de jaren 60, het aantal dodelijke slachtoffers dankzij vele veiligheidsmaatregelen terug is gebracht naar ongeveer 50 dodelijke slachtoffers per jaar.

De Zweedse Bouwvakbond (Byggnads) constateerde dat er bijvoorbeeld minder valongelukken zijn en dat de laatste jaren de meest voorkomende doodsoorzaak verkeersgerelateerde ongelukken zijn.

Dodelijke ongevallen op het werk zijn altijd dramatisch en krijgt veel aandacht. Maar in de schaduw van deze ongevallen sterven aanzienlijk meer mensen aan ziekten en aandoeningen die kunnen worden gekoppeld aan het werk. Vaak 20 tot 30 jaar later na dat men werkzaam was op een gevaarlijke werkplek.

Bengt Järvholm, professor verbonden aan de Umeå Universiteit, voerde enkele jaren geleden samen met en aantal collega’s een onderzoek uit met betrekking tot het aantal dodelijke
aandoeningen welke werkgerelateerd waren.

 – Wij kwamen tot ongeveer 800 slachtoffers per jaar, zonder alle ziekten mee te rekenen. Wij hebben alleen die beroepsziekten meegenomen waar overeenstemming over was, en een bewust zeer lage inschatting gemaakt, zegt Bengt Järvholm.

De aandoeningen welke het hoogste scoorden zijn hart- en vaatziekten. Jaarlijks sterven circa 450 mensen aan werkgerelateerde hartinfarcten. De meest voorkomende oorzaken hiervan zijn stress, ploegendienst en rookgassen / dampen.

Ongeveer 300 mensen sterven jaarlijks aan een vorm van kanker welke gerelateerd is aan blootstellingen tijdens het werk. Hoofdzakelijk gaat het hierbij om verschillende vormen van kanker in of aan de longen.

 – Het gaat hierbij om dezelfde vormen van kanker welke zich voordoen bij rokers, waarbij het risico, uiteraard, nog eens hoger is als men rookt. Zou men de arbeidsmilieufactoren weg kunnen nemen dan zou dit 10% long gerelateerde kanker schelen, zegt Bengt Järvholm.

De meest voorkomende vorm van longkanker is asbestgerelateerd, welke in principe alleen voorkomt bij mensen welke tijdens hun beroepsuitoefening met asbest in contact zijn gekomen. In 2013 stierven hieraan 130 Zweden.

Velen zijn van mening dat asbest gerelateerde kanker in Zweden zal verminderen omdat het 35 jaar geleden is dat het tot een totaalverbod kwam. Maar zo simpel werkt het niet..

– Als je kijkt naar de statistieken voor chemische producten zoals asbest en kwarts (steenstof) zouden deze naar beneden moeten gaan. Deze blijkt juist te stijgen, zegt Ulf Kvarnström, veiligheidskundige en verantwoordelijk voor arbeidsmilieu bij Byggnads. (Zweedse Bouw vakbond)

Waarom gaan de cijfers dan de verkeerde kant op?

 – Het kan zijn dat er verkeerd wordt gewerkt, geen of onjuist gebruik van pbm tijdens renovatiewerkzaamheden, zegt Ulf Kwarnström.

Er is ook een verband, maar een zwakkere, tussen borstkanker en werken in ploegendienst. Aangenomen wordt dat er circa 70 dodelijke slachtoffers per jaar te betreuren zijn door ploegendienst. Ook de longziekte COPD kan werkgerelateerd zijn. Met name (fijn) stof wordt hiermee in verband gebracht. Circa 90 dodelijke (niet rokende) slachtoffers per jaar.

 

Bengt Järvholm gelooft dat het aantal werkgerelateerde dodelijke slachtoffers van kanker en COPD zal verminderen. Daar en tegen is hij er niet van overtuigd dat hetzelfde geldt voor hart- en vaatziekten. Hij gelooft dat er een relatie is tussen herseninfarcten en werk, waar men tot een aantal jaren geleden geen weet van had.

 – Er zijn veel verbeteringen doorgevoerd. De toegestane (fijn) stofwaarden in bouw en industrie zijn tegenwoordig vele malen lager. Een ander voordeel is dat veel werkzaamheden worden geautomatiseerd. De grote uitdagingen van deze tijd zijn stress en ploegendiensten, daar hebben we nog steeds niet dezelfde verbeteringen gezien zoals bij fysieke werkzaamheden en die in de chemische industrie, zegt Bengt Järvholm.

Ulf Kvarnström meent dat de veiligheidskundigen een steeds belangrijkere rol spelen in het naar beneden krijgen van het aantal dodelijke slachtoffers. Dit geldt voor zowel dodelijke ongevallen als werkgerelateerde ziekten en aandoeningen.

  – Indien veiligheidskundigen vanaf het begin betrokken worden bij het opzetten en starten van nieuwe werkzaamheden geloof ik dat er veel te winnen is, zegt hij.

Vervolgens komen de zelfmoorden aan bod……. Rond 1500 Zweden doden zichzelf jaarlijks. Dat hiertussen mensen zitten waarbij deze is veroorzaakt door problemen op het werk staat buiten kijf. Als voorbeeld een werknemer in Krokom (midden Zweden) welke zichzelf van het leven beroofde nadat hij was uitgenodigd voor een ontslaggesprek.

Onderzoek geeft echter duidelijk weer dat zelfdoding bijna altijd gerelateerd is met meerdere problemen op hetzelfde moment. Kan men dan iets zinnigs zeggen over hoeveel zelfdodingen werkgerelateerd zijn? De inmiddels overleden professor Heinz Leymann beoordeelde in de jaren ’90 dat 100 – 300 zelfdodingen werkgerelateerd zijn. Sindsdien heeft geen enkele onderzoeker een nieuwe schatting gepubliceerd.

Töres Theorell, professor emiritus verbonden aan het stressonderzoeksinstituut Stockholm gelooft dat Leymann er niet erg ver naast zat.

 – Het is gevaarlijk om een cijfer te noemen, maar een paar honderd zelfdodingen per jaar durft men nog wel te zeggen. Töres Theorell meent ook dat de steeds strengere eisen om in aanmerking te komen voor een uitkering tijdens (langdurige) ziekte kan leiden tot zelfdoding. Of dit dan een werkgerelateerde zelfdoding is kan men bediscussiëren, maar is er ongetwijfeld een verband met werk.

 – Tussen de (langdurig) zieken welke niet in aanmerking komen voor een uitkering, zijn er velen die zich onterecht behandeld voelen, en tevens tegen financiële problemen aanlopen. Ik ben er absoluut van overtuigd dat er in deze groep mensen om de hiervoor genoemde redenen zelfdodingen plaatsvinden, zegt Töres Theorell.

Zoveel mensen sterven door werk per jaar in Zweden:

  • Ongevallen op het werk 47 (*1
  • Kanker 301
  • Hart- en vaatziekten 444
  • Long- en luchtwegziekten 99
  • Zelfmoord – werkgerelateerd: 100-300 (*2

Totaal aantal sterfgevallen 991 – 1191 per jaar.

Voetnoot: Alle sterfgevallen, uitgezonderd kanker, in de leeftijd van 25 – 74 jaar.
(*1 – gemiddelde jaren 2014 – 2016
(*2 – schatting van Heinz Leymann / Höres Theorell

Dit artikel is geschreven door Oscar Magnusson en vertaald door Henk Stuiver.